De kracht van een financiële oorlog

Arend Jan Boekestijn - 26 april 2014 Elsevier

De historische animositeiten in Oekraïne bieden Poetin genoeg kansen om het land te destabiliseren. Het Westen denkt met financiële oorlogsvoering Poetin af te houden van annexatie van het oosten. Na het overleg in Genève vorige week leek het financiële wapen van tafel. Maar als Poetin opnieuw kansen ruikt, zal het Westen weer moeten dreigen met economische sancties.


Ook aan de vooravond van de Eerste Wereldoorlog was er sprake van financiële oorlogsvoering. In 1907, toen er financiële paniek overwaaide uit de Verenigde Staten, hadden politici al geleerd om het eigen financiële systeem minder kwetsbaar te maken voor aanvallen. Zo trok Parijs in 1911, als gevolg van Duitse onwil om een Frans protectoraat over Marokko te accepteren, investeringen in Duitsland terug ter waarde van 200 miljoen mark. Duitsland had zijn financiële huis echter op orde. De Duitse centrale bank verschafte noodliquiditeit aan nationale instituties. Duitse bankiers stelden met tevredenheid vast dat de Parijse markten harder waren geraakt dan die in Berlijn en Hamburg.

 Poetins adviseurs kennen deze geschiedenis ook. De nadelige gevolgen van de ineenstorting van de Russische beurs en de omvangrijke desinvesteringen worden nu door de Russische centrale bank op dezelfde wijze bestreden als Duitsland dat deed in 1911.

 In het Westen denkt menig expert dat Poetin zijn politiek van sluipende annexatie economisch niet lang kan volhouden. Poetin denkt daar zelf heel anders over. Hij claimt dat de Europese Unie en de Verenigde Staten financiële oorlogsvoering niet goed aandurven, omdat hun verweven financiële markten daarvan veel meer schade ondervinden dan de relatief geïsoleerde Russische financiële markt. Poetin heeft een punt. De crisis na de val van Lehman Brothers in 2008 was immers het gevolg van een hoge mate van financiële verwevenheid in het Westen.

 Lehman was bovendien slechts een kleine zakenbank in vergelijking met de grote Oostenrijkse, Franse en Duitse banken die nauw verweven zijn met het Russische financiële systeem. Deze banken gebruiken deposito’s van Russische bedrijven en individuen om weer geld uit te lenen aan andere Russische bedrijven en personen. Dus als het Westen besluit om rekeningen te gaan bevriezen, komen ook westerse banken in grote problemen.

 Op de lange termijn kan Poetin deze economische strijd natuurlijk niet winnen. Voorlopig gaat het echter nog. De kapitaalvlucht is groot, maar Poetin constateert, niet zonder leedvermaak, dat het met de westerse sancties nog niet erg wil vlotten.

 In Duitsland heeft de chemiereus BASF bondskanselier Angela Merkel tot voorzichtigheid gemaand. In Italië wijst energiebedrijf Eni erop dat Europa 30 procent van zijn gas importeert uit Rusland en dus niet de luxe heeft om energiesancties in te stellen. Olieconcern BP heeft premier David Cameron verteld dat sancties tegen Rusland het bedrijf veel geld gaan kosten. BP heeft een aandeel van 20 procent in Rosneft, de door de Russische staat gecontroleerde oliemaatschappij.

 Zowel het Verenigd Koninkrijk als Cyprus is bezorgd over de risico’s die sancties meebrengen voor hun financiële sector. Om deze reden zoekt Londen naar sancties die minder risicovol zijn. De toetreding van Moskou tot de OESO is uitgesteld en in wereldhandelsorganisatie WTO wordt Rusland aangepakt. Londen denkt dus niet aan sancties die handel, banken en energie raken. De Europese Commissie doet dat wel, maar moet natuurlijk rekening houden met nationale belangen.

 De Verenigde Staten overwegen om nog meer Russische zakenmannen die dicht bij Poetin staan op de sanctielijst te zetten. Ook een tweede Russische bank of een door de staat gecontroleerd bedrijf kan worden getroffen. Het Amerikaanse en Europese bedrijfsleven vreest vergelding en maant tot prudentie. Poe- tin heeft nog niet zo heel veel te vrezen.

 Aan de vooravond van de Eerste Wereldoor- log bespoedigden de financiële maatregelen het uitbreken van de oorlog. De financiële buf- fers maakten de leiders immers overmoedig.

 Nu is de situatie anders. Niemand wil vech- ten. Het feit dat het Westen nog geen goed po- litiek, economisch en militair antwoord heeft gevonden op de Russische sluipende annexa- tie van delen van Oekraïne, kan Poetin zijn zelfbeheersing doen verliezen. In de Baltische staten vreest men het ergste.

Frau Merkel, stuur aan op een invloedssferenregeling voordat het te laat is!